Artikel door Roeland Bom – Maart is altijd een enerverende maand als je in de veenweidegebieden werkt… Het betekent de terugkeer van onze grutto’s! De VeenVitaal-zendergrutto’s laten op ongekend gedetailleerd niveau zien wat ze doen tussen vertrek uit Nederland in het najaar en terugkeer naar de broedgebieden in het voorjaar. Dit levert keer op keer inspirerende verhalen op die de moeite waard zijn om te vertellen. Maar de meeste vogels hebben toch een behoorlijk identieke route die in de winter naar West-Afrika gaat en in het voorjaar via Spanje en Portugal terug naar Nederland.
Grutto Ruimzicht had wel een heel bijzondere reis, eentje die het vermelden meer dan waard is. Ik ving en zenderde deze vogel, een mannetje, op Bevrijdingsdag 2025 bij boerderij Ruimzicht in Spaarnwoude, samen met Marcel Slaterus.
Begin mei 2025 was Ruimzicht kort vader, maar hij raakte al snel zijn kuikens kwijt. Op 22 mei al vloog hij zuidwaarts tot de Girone-delta bij Bordeaux. Tot zover niets vreemds, hoewel een vertrek eind mei wat vroeg is. Na slechts een dag in de Girone-delta vertrok Ruimzicht naar het zuidoosten en op 24 mei heel vroeg in de ochtend kwam hij aan in de Camarque, het moerasgebied tussen Montpellier en Marseille. Op zichzelf ook niet vreemd, want de Camarque is een welbekende plek voor grutto’s, maar niet zozeer voor Nederlandse grutto’s.
Na ruim een maand, in de namiddag van 17 juli, koos Ruimzicht het ruime sop. Tot onze verbazing vloog hij pal naar het zuiden. Over Algerije, Niger en Nigeria, waar hij uiteindelijk in de vroege ochtend van 19 juli landde, dicht bij Lake Chad. Deze plek is een welbekende overwinteringsplek voor grutto’s, maar alleen voor grutto’s die veel oostelijker broeden dan Nederland, bijvoorbeeld in Polen en Finland. Nooit eerder was vastgesteld dat een Nederlandse grutto zo oostelijk trok! We weten niet of Ruimzicht deze route al eerder heeft gekozen, maar het ligt voor de hand dat hij is meegevlogen met oostelijk-broedende soortgenoten en zo tot deze ongebruikelijke route kwam. Grutto’s zijn sociale vogels en we weten dankzij collega-onderzoekers dat de trek is aangeleerd, en niet aangeboren of genetisch geprogrameerd (https://www.rug.nl/news/2023/05/trek-van-de-grutto-aangeleerd-niet-aangeboren )
Ruimzicht bleef in de herfst en winter rondom Lake Chad, afwisselend in Nigeria en Kameroen. Tot 15 februari 2026, toen vertrok hij noordwaarts. Wederom vloog hij over de Sahara, maar ditmaal nog oostelijker, boven Libië. Hij trok in één keer door over de Middellandse Zee, net ten westen van Griekenland en heel even boven de hak van de laars van Italië. Op 16 februari, rond theetijd, boog hij boven de Adriatische Zee opeens sterk naar het oosten. Bosnië Herzegovina zag hij op 4 km hoogte, waarna hij de daling inzette en landde bij Crna Mlaka, in Kroatië.
In onze Spaarnwoude-appgroep deelden we enthousiast de tracks, en er werd gespeculeerd of hij nu wel of niet verdwaald was. Een mailtje naar de lokale natuurbeschermers van dat gebied leverde helaas niets op; we hadden Ruimzicht natuurlijk graag even gezien.
Op 21 februari vertrok Ruimzicht weer, nog weer verder oostelijk. Dit keer landde hij na een korte vlucht in oost-Hongarije, in Hortobágy, ook een bekende gruttoplek. Hier bleef hij wat langer, tot 11 maart. Dit keer was de koers noordwest, richting Spaarndam! Maar Ruimzicht maakte het weer spannend: hij landde in oost-Oostenrijk bij de Neusiedler See.
Op de vraag of hij ooit nog zou “thuiskomen” in Spaarndam kregen we nog steeds geen antwoord. Op 23 maart kregen we tot onze vreugde een positie door boven Nederland! Ruimzicht meldde zich op 338 meter hoogte boven Enschede. De volgende dagen kregen we geen update van Ruimzicht, maar gelukkig hadden we ogen in het veld. Marcel Slaterus zag en fotografeerde Ruimzicht… op het land van boerderij Ruimzicht! Dat kijkt toch een beetje anders naar zo’n vogel. Het zou geweldig zijn als we Ruimzicht nog een jaar kunnen volgen en kijken wat zijn route wordt komende winter. Was zijn oostelijke route eenmalig, een gevolg van sociale “peer-pressure” van oostelijk broedende grutto’s? Hopelijk gaan we het zien. Maar nu natuurlijk eerst maar hopen op een succesvol broedseizoen.
