Maar liefst 66 exemplaren van de Noordse woelmuis werden er gevonden op het tweede Braakballenpluisfestival op 23 januari 2026. Een 25-tal deelnemers, een brede doorsnede door de partners van VeenVitaal, kwam samen in het O2-gebouw van de Vrije Universiteit Amsterdam. Doel: het pluizen van honderden braakballen van kerkuilen, op zoek naar schedeltjes en kaakjes van de Noordse woelmuis. Deze woelmuis is bijzonder; het is het enige endemische zoogdier van ons land. De ondersoort die in Nederland leeft komt nergens anders ter wereld voor.
De Noordse woelmuis is een kritische soort wat betreft de keuze van zijn habitat. De voorkeur gaat uit naar een structuurrijke slootoever, met hoge en lage planten, en hij houdt van natte voeten. Daar voelt de soort zich thuis en kan hij andere woelmuizen, zoals de concurrerende veldmuis en aardmuis, de baas. Het is dan ook niet verwonderlijk dat in veenweiden deze leuke soort nog relatief veel wordt gevonden. Maar niet overal, en daarom was de vraag van deze dag: waar houdt de soort zich op?
De braakballen waren verzameld op vier locaties, naast en in de broedkasten van kerkuilen in schuren van verschillende boeren. De locaties waren Zaandam (Polder Westzaan), Oostzaan (Het Twiske), Spijkerboor (Wormer en Jisperveld) en Spaarnwoude. Voordat we aan de slag gingen met het uit elkaar trekken van de braakballen hield Nico Jonker eerst nog inspirerende lezing over de Kerkuil en zijn dieet, het voorkomen van de Noordse woelmuis in Europa en Nederland, hoe je braakballen pluist en hoe je de verschillende soorten muizen kunt herkennen. Gewapend met deze kennis zijn door de deelnemers in een middag tijd 512 muizen gevonden, die door aanwezige kenners op naam werden gebracht. Dit gaf een totaal aantal van 10 muizensoorten, waaronder 66 exemplaren van de Noordse woelmuis.
Met uitzondering van Spaarnwoude, de enige locatie ónder het Noordzeekanaal, is in de braakballen van de kerkuil de Noordse woelmuis gevonden. Op de foto hieronder zijn de kaakjes te zien. Het aandeel van de Noordse woelmuis in het dieet van de kerkuil varieerde van 12% in Spijkerboor tot 18% in Oostzaan. Naast de Noordse woelmuis waren de veldmuis en de huisspitsmuis, deze laatste een insecteneter, veel aanwezig in de prooiresten. Verder nog opmerkelijk waren de vondst van de zeldzame waterspitsmuis in braakballen verzameld in Oostzaan en Spijkerboor. In de directe leefomgeving van de kerkuilen in beide dorpen liggen veel natte veenweiden en veenmosrietland, habitat van deze mooie soort. Voor veel deelnemers was het de eerste keer om braakballen te pluizen en om te proberen gevonden prooien op naam te brengen. Fons Bongers zat achter de microscoop met camera en kon veel deelnemers de eerste beginselen van het determineren van muizenschedels en kaakjes uitleggen. De waarnemingen (zie ook tabel hieronder) zijn opgestuurd naar de Zoogdiervereniging die een database bijhoudt van prooiresten in braakballen geplozen door vrijwilligers in heel Nederland (klik hier voor een mooi artikel erover). Voor Noord-Holland konden weer drie locaties met aanwezigheid van Noordse woelmuis aan het bestand worden toegevoegd.
Volgend jaar organiseren we het derde Braakballenpluisfestival. Nu al zin in pluizen? Dat kan via de Zoogdiervereniging!
Tabel – Aantallen van alle gevonden muizensoorten op de vier locaties
| Zaandam | Oostzaan | Spijkerboor | Spaarnwoude | |
| Bosspitsmuis | 6 | 10 | 15 | 2 |
| Waterspitsmuis | 0 | 1 | 4 | 0 |
| Huisspitsmuis | 11 | 45 | 13 | 13 |
| Rosse woelmuis | 0 | 22 | 0 | 0 |
| Noordse woelmuis | 29 | 27 | 10 | 0 |
| Veldmuis | 107 | 22 | 23 | 100 |
| Dwergmuis | 4 | 8 | 5 | 1 |
| Bosmuis | 9 | 16 | 6 | 0 |
| Bruine rat | 3 | 3 | 3 | |
| Huismuis | 5 | 1 | 6 | 1 |
| Vogel (spreeuw) | 1 | 0 | 0 | 0 |
| totaal | 175 | 152 | 85 | 120 |